हरितालिका तिजको ब्रत हिन्दु नारीहरूको लागि विशेष धार्मिक आस्था, समर्पण, र निष्ठाको प्रतीक हो। यो ब्रत विशेष गरी विवाहित महिलाहरूले आफ्नो पतिको दीर्घायु, स्वास्थ्य, र समृद्धिको कामना गर्दै बस्ने परम्परा छ। अविवाहित महिलाहरूले पनि यो ब्रत बस्छन्, जसमा उनीहरूले आफ्नो भावी पतिको सुखी र सफल दाम्पत्य जीवनको कामना गर्दछन्। तिजको ब्रत भगवान शिव र देवी पार्वतीको प्रेम, तपस्या, र विवाहसँग गहिरो रूपमा सम्बन्धित छ।
तिजको ब्रतको मुख्य दिनमा महिलाहरू उपवास बस्छन्, जसलाई निर्जल ब्रत भनिन्छ। केही महिलाहरूले यो दिन पानी समेत नपिई उपवास गर्छन्, जबकि केहीले फलफूल र जलको मात्र सेवन गर्छन्। धार्मिक विश्वास अनुसार, देवी पार्वतीले भगवान शिवलाई पतिको रूपमा प्राप्त गर्न कठोर तपस्या गरेकी थिइन्। पार्वतीले यो तपस्या असाध्यै लामो समयसम्म गरिन्, जसका कारण अन्ततः भगवान शिवले उनीसँग विवाह गरे। त्यसैले, महिलाहरूले पनि तिजको ब्रतले उनीहरूको दाम्पत्य जीवन सुखी बनोस् र पतिका साथसंगत दीर्घकालसम्म रहोस् भन्ने कामना गर्छन्।
ब्रतको दिन महिलाहरूले शिव र पार्वतीको पूजा गर्दछन्। बिहान सबेरै महिलाहरू स्नान गरेर नयाँ लुगा, विशेष गरी रातो साडी, चुरा, पोते, र अन्य गहनाले सजिएर शिव मन्दिर पुग्छन्। शिवलिङ्गमा जल, दूध, अक्षता, र बेलपत्र चढाएर पूजा गर्छन्। सामूहिक रूपमा महिलाहरू मन्दिरमा भेला भएर तिज गीत गाएर नाचगान पनि गर्छन्। शिव(पार्वतीको विवाहको कथा सुनेर र ध्यान गरेर महिलाहरूले आफ्नो पति वा भावी पतिको कल्याण र सफल जीवनको प्रार्थना गर्दछन्।
तिजको ब्रतमा नारीहरूले आफूलाई आत्मिक, मानसिक, र शारीरिक रूपमा शुद्ध बनाउने विश्वास गरिन्छ। यो दिन उपवास बस्नु मात्र नभई धैर्य, त्याग, र समर्पणको प्रतीक मानिन्छ। धार्मिक मान्यताअनुसार, तिजको ब्रतले महिलाहरूको मनोकामना पूरा हुन्छ, र उनीहरूको पारिवारिक जीवनमा शान्ति, समृद्धि, र सुख प्राप्त हुन्छ।
पछिल्लो समय, तिजको ब्रतले धार्मिक महत्वसँगै महिलाहरूको सामाजिक एकता र सशक्तीकरणमा पनि योगदान पुर्याउँदै आएको छ। तिजको ब्रतले नारीहरूको बलिदान र प्रेमलाई झल्काउँछ, जसले महिलाहरूलाई सामाजिक र धार्मिक रूपमा अझै सशक्त बनाउँछ। साथै, यो पर्वमा महिलाहरू एकआपसमा दुःख, पीडा र खुशी साटासाट गर्दै एकता र सद्भावको सन्देश पनि प्रवाह गर्छन्।
यसरी, तिजको ब्रत केवल धार्मिक परम्परा मात्र नभई महिलाहरूको आत्मिक शुद्धि, पारिवारिक प्रेम, र सामाजिक एकताको प्रतीक हो।
