आज जनै पूर्णिमा नेपालमा विशेष धार्मिक, सांस्कृतिक, र सामाजिक महत्व बोकेको पर्व हो। प्रत्येक वर्ष श्रावण महिनाको शुक्ल पक्षको पूर्णिमाका दिन यो पर्व मनाइन्छ, जसलाई रक्षा बन्धनको पर्वको रूपमा पनि चिनिन्छ। हिन्दू धर्मावलम्बीहरूका लागि यो दिन विशेष धार्मिक आस्था, परम्परा, र संस्कारसँग गाँसिएको छ।
जनै पूर्णिमा विशेष गरी पुरुषहरूको लागि महत्त्वपूर्ण छ, खासगरी ती व्यक्तिहरूको लागि जसले जनै धारण गरेका हुन्छन्। जनै, जसलाई यज्ञोपवित पनि भनिन्छ, एक विशेष पवित्र धागो हो जसलाई उपनयन संस्कारको समयमा ब्राह्मण, क्षत्रिय, र वैश्य वर्णका पुरुषहरूले धारण गर्छन्। यो जनै धार्मिक कर्तव्यको प्रतीक हो र हिन्दू धर्ममा धार्मिक अनुष्ठानको क्रममा यसको विशेष महत्व छ। जनै पूर्णिमाको दिनमा, ब्राह्मणहरूले पवित्र नदीहरूमा स्नान गरेर विशेष मन्त्रहरू उच्चारण गर्दै पुरानो जनै फेर्छन् र नयाँ जनै धारण गर्छन्। यो प्रक्रिया शुद्धीकरण र नयाँ जीवनको सुरुवातको प्रतीक हो।
यस पर्वको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको रक्षा बन्धन हो। रक्षा बन्धन, जुन जनै पूर्णिमासँगै मनाइन्छ, दाजुभाइ र दिदीबहिनीहरू बीचको सम्बन्धलाई सम्मान र सुरक्षा प्रदान गर्ने परम्परामा आधारित छ। यस दिन, दिदीबहिनीहरूले आफ्ना दाजुभाइलाई रक्षा धागो (राखी) बाँध्छन् र उनीहरूको दीर्घायु, स्वास्थ्य, र सुरक्षा को कामना गर्छन्। यसरी बाँधिएको राखीले दाजुभाइ र दिदीबहिनीहरू बीचको माया, स्नेह, र आपसी सुरक्षाको भावना झल्काउँछ। दाजुभाइहरूले पनि दिदीबहिनीहरूलाई उपहार दिएर उनीहरूको रक्षा र सम्मानको प्रतिज्ञा गर्छन्।
नेपालको हिमाली क्षेत्रमा, जनै पूर्णिमा “ऋषि तर्पणी“ का रूपमा पनि मनाइन्छ। यस अवसरमा, मानिसहरूले विभिन्न पवित्र तीर्थस्थलहरूमा गई ऋषिमुनिहरूको पूजा गर्छन् र जल अर्पण गरेर उनीहरूको श्रद्धा प्रकट गर्छन्।
